Kiến trúc nhà sàn truyền thống Khau cút của người Thái trắng bản Vàng Pheo

Nằm dưới chân núi Phu Nhọ Khọ hùng vĩ, nơi hợp lưu của hai dòng suối trong vắt Nậm So và Nậm Lùm, bản Vàng Pheo (xã Mường So, huyện Phong Thổ) là một trong những bản cổ của người Thái trắng còn lưu giữ đậm nét quy hoạch không gian cư trú và kiến trúc nhà sàn truyền thống.

Ngôi nhà sàn truyền thống của người Thái trắng được dựng hoàn toàn bằng kết cấu cột, kèo, xà gỗ liên kết bằng mộng khít chặt, sàn lát tre bương hoặc ván gỗ cách mặt đất khoảng 1,8m – 2m để tránh ẩm thấp, thú dữ và đón gió mát thung lũng. Đặc trưng nhận diện thiêng liêng nhất của người Thái trắng là đôi 'Khau cút' – hai thanh gỗ chạm khắc hình hoa sen cách điệu, sừng trâu hoặc lá dương xỉ bắt chéo nhau trên đỉnh hai đầu hồi mái nhà, biểu trưng cho sự sung túc, che chở bình an cho gia chủ.

Không gian nội thất nhà sàn tuân thủ trật tự văn hóa chặt chẽ: gian đầu hồi dành đặt bàn thờ tổ tiên trang nghiêm, gian giữa tiếp khách bên bếp lửa hồng luôn đỏ ấm, các gian trong dành cho sinh hoạt gia đình và khung cửi dệt vải bên hiên nắng ('quản').