Nghệ thuật vẽ sáp ong và thêu thổ cẩm trên vải lanh người Mông Phong Thổ

Đối với đồng bào Mông tại các xã vùng cao Sin Suối Hồ, Dào San, Mù Sang (huyện Phong Thổ), tấm vải lanh và hoa văn thổ cẩm là thước đo sự khéo léo, cần mẫn của người phụ nữ và là cuốn biên niên sử không chữ viết lưu giữ ký ức cội nguồn.

Quy trình chế tác một bộ váy áo thổ cẩm Mông kéo dài nhiều tháng qua hàng chục công đoạn công phu: từ gieo hạt lanh trên nương đá, thu hoạch, tước vỏ nối sợi, quay sợi, luộc sợi với tro bếp cho mềm trắng đến dệt thành tấm vải lanh bền chắc. Đặc sắc nhất là kỹ thuật vẽ sáp ong: nghệ nhân nung chảy sáp ong vàng tự nhiên trong chén nhỏ đặt trên than hồng, dùng ngòi bút lá đồng mỏng chấm sáp kẻ những đường thẳng song song, hình xoắn ốc trôn ốc, hoa bí, sừng trâu chính xác tuyệt đối mà không cần thước đo.

Sau khi vẽ sáp, tấm vải được đem ngâm nhuộm nhiều lần trong thùng cao chàm để đạt sắc xanh đen trầm mặc, rồi nhúng vào nước sôi cho lớp sáp ong tan chảy hết, để lộ hệ thống hoa văn trắng ngà nổi bật trên nền vải chàm. Phần cổ áo, tay áo và tạp dề tiếp tục được thêu chữ thập và đáp vải màu đỏ, vàng, hồng tạo nên tổng thể mỹ thuật rực rỡ giữa núi rừng.